Για τη θέση του Λέκτορα

Διδακτορική διατριβή με θέμα: Η αποδοχή των συνοδικών αποφάσεων από το αυτοκρατορικό Δίκαιο το οποίο περιλαμβάνεται στο δέκατο έκτο βιβλίο του Θεοδοσιανού Κώδικα αναφορικά με την πίστη, ("La recezione della normativa conciliare nel diritto imperiale in materia di fede conservato in CTh. XVI"),Ρώμη,1998, σ. 376+97.

Αναφορά από τον καθ. Σπ. Τρωιάνο, Πηγές του Βυζαντινού Δικαίου, εκδ. 2η, Αθήνα, 1999, σ. 24.

Η διατριβή μελετά συγκριτικά τη σχέση της κανονικής παραγωγής των εκκλησιαστικών συνόδων Ανατολής και Δύσης με την αντίστοιχη νομοθετική παραγωγή της ρωμαϊκής πολιτείας που εκδόθηκε το διάστημα μεταξύ του 313 και 431 και που αφορά στην κατοχύρωση της ορθόδοξης πίστης. Παρουσιάζει την κανονική παραγωγή των εκκλησιαστικών συνόδων και την αντίστοιχη νομική παραγωγή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο προσπαθώντας να διερευνήσει τις σχέσεις που τις διέπουν. Ειδικότερα μελετά τον τρόπο με τον οποίο οι δυο αυτοί παράγοντες γεννιούνται, εξελίσσονται και διαμορφώνονται στο πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο μιας ρωμαϊκής αυτοκρατορίας που σταθερά εκχριστιανίζεται.

Άρθρο με θέμα: Lineamenti della normativa conciliare canonica dal 313 al 425 (Στοιχεία των συνοδικών και κανονικών αποφάσεων από το 431 έως το 425), Utrumque Ius26, Città del Vaticano, 1994, σ. 365-453.

Κριτική από τον Ε. Karabelias στο Revue historique de droit français et étranger, 73 (1995), σ. 431.

Αναφορές από τους:

G. L. Falchi, Il diritto romano canonico nell'esperienza giuridica delle comunità cristiane dell'oriente Mediterraneo, Utrumque Ius,26 1994, σ. 6 υπ. 15, του ίδιου Fragmenta iuris romani canonici, Roma, 1998 σ. 15 υπ. 12, σ. 29 υπ.71.

Ο. Bucci, Le provincie orientali dell’impero romano, Studia et documenta, 9, Roma, 1998, σ. 461.

Πρόκειται για μια μελέτη η ιδιαιτερότητα της οποίας έγκειται στο γεγονός της συγκριτικής και συστηματικής μελέτης της κανονικής παραγωγής των εκκλησιαστικών συνόδων που πραγματοποιήθηκαν στο ανατολικό και δυτικό μέρος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας κατά το 4ο και 5ο αιώνα. Ειδικότερα εξετάζονται αναλυτικά όχι μόνο δεδομένα όπως ο τόπος, ο χρόνος και η αιτία της σύγκλησης των συνόδων, αλλά και ο υπεύθυνος της σύγκλησης, ο αριθμός των συμμετεχόντων και η γεωγραφική τους προέλευση, ο πρόεδρός τους καθώς και ο ρόλος του αυτοκράτορα.

Μονογραφία με θέμα: Ο Μέγας Κωνσταντίνος και η δονατιστική έριδα. Συμβολή στη μελέτη των σχέσεων Εκκλησίας - Πολιτείας κατά την κωνσταντίνεια περίοδο, Θεσσαλονίκη, εκδ. Βυζάντιον, 2001, σ. 196.

Κριτική από τον Ε. Karabelias στο Revue historique de droit français et étranger, 80 (2002), σ. 331.

Η εργασία αυτή μελετά τη διαμόρφωση των σχέσεων Εκκλησίας και ρωμαϊκής αυτοκρατορίας κατά την εποχή του Μ. Κωνσταντίνου υπό το πρίσμα των γεγονότων που συντάραξαν την Εκκλησία της Αφρικής και τα οποία σχετίζ

ονται με τη διαμόρφωση και την εξάπλωση της δονατιστικής έριδας και τη συνακόλουθη αντίδραση της ρωμαϊκής Πολιτείας. Ειδικότερα σκοπός αυτής της μελέτης είναι να απαντήσει στα ακόλουθα θεμελιώδη ερωτήματα:

α) πώς διαγράφονται οι σχέσεις της χριστιανικής Εκκλησίας αμέσως μετά τους διωγμούς με τη ρωμαϊκή Πολιτεία; και

β) πώς οι σχέσεις αυτές διαμορφώνουν ένα νέο πλαίσιο έκφρασης και συμπεριφοράς, τόσο των θεσμών, όσο και της χριστιανικής εκκλησιολογίας;

 

Για τη θέση του Επίκουρου Καθηγητή

Άρθρο με θέμα: Η επίδραση της παύλειας περί γυναικός θεολογίας στο “Πηδάλιο” της Εκκλησίας, Πρακτικά Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου με θέμα «Η γυναίκα κατά τον Απόστολο Παύλο», Βέροια, 2003, σ. 219-242.

Το άρθρο σκοπό έχει να μελετήσει την επίδραση της διδασκαλίας του Αποστόλου Παύλου για τη γυναίκα στο έργο των αγιορειτών κανονολόγων Αγαπίου και Νικοδήμου. Οι επιστολές του Παύλου, οι οποίες ως γνωστό τοποθετούνται χρονικά στο δεύτερο μισό του πρώτου αιώνα αποτελούν το αφετηριακό σημείο της μελέτης. Η προσέγγιση των κειμένων αυτών, δηλαδή η ιστορική, η φιλολογική και η θεολογική τους ανάλυση απαιτεί τη βοήθεια της βιβλικής επιστήμης. Το Πηδάλιο είναι ένα έργο που συγκεντρώνει και ερμηνεύει την κανονική παράδοση της Εκκλησίας και απέχει χρονικά από τα Παύλεια κείμενα περισσότερο από δέκα επτά αιώνες. Η δυσκολία όμως της έρευνας δεν έγκειται τόσο στη χρονική απόσταση που χωρίζει τα δύο έργα, όσο στο διαφορετικό χαρακτήρα, το περιεχόμενο και το σκοπό της συγγραφής τους.

Άρθρο με θέμα: «L’Église Catholique romaine et l’État en Grèce: Une approche juridico-canonique, Quatrième colloque sur la notion d’ «Églises nationales»: Les Cultes et l’État en Grèce. Les identités religieuses dans la République hellénique, Thessalonique 9-10 novembre 2002. L’année canonique (Paris), 45 (2003), σ. 177-190. «Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και το Κράτος στην Ελλάδα. Μια νομοκανονική προσέγγιση», Νομοκανονική Βιβλιοθήκη 16, Πολιτεία, Ορθόδοξη Εκκλησία και Θρησκεύματα στην Ελλάδα, Θεσσαλονίκη, 2006, σ. 139-171. (Επεξεργασμένη μορφή της εισήγησης που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό L’année canonique (Paris), 45 (2003), σ. 177-190).

Αναφορά από τον Κ. Παπαγεωργίου, Το φορολογικό καθεστώς των θρησκευμάτων, Θεσσαλονίκη, 2005, σ. 101 υπ. 233.

Η μελέτη προσπαθεί να προσδιορίσει τη θέση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στην ελληνική έννομη τάξη λαμβάνοντας υπόψη το εσωτερικό δίκαιο της, τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο η ίδια αναπροσδιορίζεται, οργανώνεται και στέκεται απέναντι στην πολιτεία. Ειδικότερα εξετάζεται η περίπτωση της νομικής της προσωπικότητας με αφορμή τη δικαστική διαμάχη για το Ναό της Παναγίας στα Χανιά και την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Υπόθεση Καθολική Εκκλησία των Χανίων αρ. 143/1996/762/963 16/12/1997).

Άρθρο με θέμα: State and Church in Greece: “To reform or not to reform?”, Droit et Religions, Annuaire», Vol. 2 t. 1 (2006-2007), σ. 496-534. (Université Paul Cézanne – Aix Marseille III – Faculté de Droit et de Science Politique – Laboratoire interdisciplinaire droit et mutations sociales)

Το άρθρο παρουσιάζει με τρόπο συστηματικό και συγκριτικό την πρόσφατη προβληματική γύρω από την αναθεώρηση των σχέσεων Εκκλησίας – Πολιτείας με αφορμή τη συζήτηση στη Βουλή στις 30 Μαρτίου 2006 των προτάσεων νόμου κομμάτων της αντιπολίτευσης (ΚΚΕ, Συνασπισμού) και ανεξάρτητων βουλευτών του κοινοβουλίου. (Α. Ανδριανόπουλος, Στ. Μάνος). Η μελέτη στηρίχθηκε σε πρωτογενές υλικό και ιδιαίτερα στα πρακτικά της ολομέλειας της Βουλής. (ΙΑ’ περίοδος προεδρευόμενης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, Σύνοδος Β’, Συνεδρίαση ΡΙΔ’, Πέμπτη 30 Μαρτίου 2006, σελ. 5560-5595).

Άρθρο με θέμα: Diritto e spiritualità nella tradizione dei canoni dei concili orientali (Evo antico),Studia et Documenta Historiae et Iuris, Ρώμη, 73 (2007), σ. 487-496. Δημοσίευση στα ιταλικά της εισήγησης με τίτλο Πνευματικότητα και κανονική παράδοση στην Ανατολή, η οποία παρουσιάστηκε στο 9ο Διαχριστιανικό Συμπόσιο με θέμα «Πνευματικότητα και χριστιανική διδασκαλία στην Ανατολή και στη Δύση. Αμοιβαίες Επιδράσεις», Ιωάννινα, 3-6 Σεπτεμβρίου 2003. (πρακτικά υπό έκδοση).

Η μελέτη προσπαθεί με βάση τις πηγές του Ορθόδοξου κανονικού δικαίου και ιδιαίτερα του προοιμίου της «Συναγωγής σε ν΄ τίτλους» του Ιωάννη Σχολαστικού να απαντήσει στα ακόλουθα ερωτήματα: α) ποια είναι η σχέση της πνευματικότητας με τους ιερούς κανόνες; β) η οργανωτική και η διοικητική δομή της Εκκλησίας συνδέεται με την πνευματικότητα και, αντίστοιχα, οι κανόνες που τη ρυθμίζουν μπορούν να έχουν ιαματικό χαρακτήρα;

Μονογραφία με θέμα: Το περιουσιακό δίκαιο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, (De bonis Ecclesiae temporalibus.) To πέμπτο βιβλίο του Κώδικα Κανονικού Δικαίου, Εισαγωγή – Μετάφραση – Ερμηνευτικά σχόλια. Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Βάνιας, 2007.

Η παρουσίαση του περιουσιακού δικαίου της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας γίνεται για πρώτη φορά στον ελληνικό χώρο. Σκοπό έχει να καλύψει ένα κενό παρέχοντας στην ελληνική γλώσσα και εξηγώντας όρους και έννοιες ενός δικαίου ελάχιστα γνωστού στην ελληνική επιστήμη του Κανονικού και Εκκλησιαστικού δικαίου. Επιπλέον θέλει να δώσει μια πρώτη σύντομη απάντηση στο ερώτημα εάν και κατά πόσο το εσωτερικό δίκαιο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας που ρυθμίζει τα περιουσιακά της θέματα είναι συμβατό με τη ελληνική έννομη τάξη. Καθώς επίσης εάν και κατά πόσο ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει τα περιουσιακά ζητήματά της η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έχει κοινά χαρακτηριστικά με αυτόν της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ελλάδα.

 

Μετά την εκλογή σε θέση Επίκουρου Καθηγητή με θητεία

 Εισήγηση με θέμα Religious freedom in Greeceστο: The Fifteen International Law and Religion Symposium Provo - Washington DC – USA.

Παρουσιάστηκε με τη βοήθεια διαφανειών το νομικό πλαίσιο των σχέσεων Εκκλησίας – Κράτους στη Ελλάδα καθώς και οι διάφορες πτυχές του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας., όπως για παράδειγμα τα ζήτημα νομικής προσωπικότητας των θρησκευμάτων, της ανέγερσης ναών, της θρησκευτικής εκπαίδευσης, του θρησκευτικού όρκου, της πολιτικής κηδείας.

 Άρθρομεθέμα :La Relation entre le Droit Canon Byzantin et le Droit Canon Latin, - Colloque International: Droit Canon de l’Église Orthodoxe, Strasbourg 8-9 janvier 2009. υπό έκδοση

Η συγκριτική μελέτη του Κανονικού Δικαίου των δύο αρχαίων χριστιανικών παραδόσεων, της Ορθόδοξης και Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας είναι μια λεπτή διαδικασία, η οποία κινείται σε διάφορα επίπεδα. Η μεθοδολογική αυτή δυσκολία αυτή δεν αποτελεί έκπληξη, αν λάβει κανείς υπόψη το χαρακτήρα και τη φύση της Εκκλησίας, ενός οργανισμού που βρίσκεται μεταξύ ουρανού και γης. Πρόκειται για ένα θεσμό που δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε στο χρόνο στο χώρο, σε συγκεκριμένες πολιτιστικές και πολιτικές συνθήκες. Δυο επισημάνεις είναι αναγκαίες. Η πρώτη αφορά τη φύση και το σκοπό του δικαίου στις κανονικές παραδόσεις. Η δεύτερη, σχετίζεται με την πρώτη, αφορά το στερεότυπο ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι λιγότερο νομικίστικη σε σχέση με τη Λατινική Εκκλησία.

Άρθρο με θέμα: Ο ιερός Αυγουστίνος στην Κανονική Παράδοση της Ανατολής, 11ο Διαχριστιανικό Συμπόσιο Ο Ιερός Αυγουστίνος στην Ανατολική και Δυτική Παράδοση, Ρώμη 3-5 Σεπτεμβρίου 2009. υπό έκδοση

Το άρθρο σκοπό έχει να αναδείξει τη συμβολή του Αυγουστίνου στη διαμόρφωση του δικαίου της αρχαίας Εκκλησίας και ειδικότερα της ανατολικής κανονικής παράδοσης. Οι 133 κανόνες και μέρος των πρακτικών των βορειοαφρικανικών συνόδων που συμπεριελήφθησαν στο Σύνταγμα σε 14 τίτλους κωδικοποιήθηκαν από τη σύνοδο που πραγματοποιήθηκε στην Καρχηδόνα το 419 υπό την προεδρία του επισκόπου Αυρηλίου και τη συμμετοχή ενός μεγάλου αριθμού (217) επισκόπων της διοίκησης της Αφρικής.Ο Αυγουστίνος μαζί με τον Αλύπιο Θεαγαστεών και τον Ποσσίδιο Κάλαμα ήταν οι αντιπρόσωποι της επαρχίας της Νουμιδίας και μαζί με τον Αυρήλιο εκείνοι που διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της κανονικής παράδοσης της Αφρικής.

 

Αυτοκρατορική ιδεολογία και Εκκλησία,Ιστορία της Ορθοδοξίας, τομ. 2, Αθήνα, 2009, σ. 136-179

Το κεφάλαιο αυτό του συλλογικού τόμου ασχολείται με τη μελέτη της σχέσης αυτοκρατορίας και Εκκλησίας κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο. Είναι γνωστό πως η εποχή αυτή χαρακτηρίζεται από τη γενικότερη αντίληψη της πολιτικής εξουσίας, ότι η αποκατάσταση της ενότητας του Κράτους θα μπορούσε να στηριχθεί στην πραγματοποίηση της πνευματικής ενότητας των υπηκόων του. Η θρησκεία συνέβαλε προς αυτή την κατεύθυνση, γιατί το σύστημα αξιών που εξέφραζε επηρέαζε τον τρόπο σκέψης και πράξης των ανθρώπων και συνιστούσε πρωταρχικό παράγοντα για τη διαμόρφωση της κοινωνικής και ατομικής συνείδησης της εποχής.

 

Γένεση και διαμόρφωση του δικαίου της Εκκλησίας,Ιστορία της Ορθοδοξίας, τομ. 2, Αθήνα, 2009, σ. 182-215

Το κεφάλαιο αυτό του συλλογικού τόμου ασχολείται με τη παρουσίαση της γένεσης και διαμόρφωσης της ανατολικής κανονικής παράδοσης. Πρόκειται για μια μακρά διαδικασία που διέρχεται από διαφορετικά στάδια και προσδιορίζεται από την παράλληλη διαμόρφωση των σχέσεων Εκκλησίας – Πολιτείας.

 

Έκθεσημεθέμα :Religious Education and The State in Greece, Academy of Labor and Social Relations, Religion in the modern world, Moscow 2-3 February 2009. υπό έκδοση

Παρουσιάζεται με αναλυτικό κι συστηματικό τρόπο η δομή της θρησκευτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα και εντάσσεται στο πλαίσιο του ισχύοντος συστήματος σχέσεων Κράτους – Εκκλησίας.

 

Άρθρομεθέμα :Mount Athos: Customs and Taxation Privileges, Financing of Churches and religious Societies in the 21st Century, Bratislava, 2010, σ. 131-135.

Το άρθρο παρουσιάζει το ισχύον νομικό πλαίσιο τελωνειακών και φορολογικών προνομίων που απολαμβάνει η μοναστική κοινότητα του Αγίου Όρους. Η προνομιακή μεταχείριση της Αθωνικής πολιτείας ανάγεται στην περίοδο ίδρυσης των πρώτων αγιορείτικων μονών, με την παροχή δωρεών, και φορολογικών απαλλαγών από πολλούς. βυζαντινούς αυτοκράτορες.

 

Έκθεσημεθέμα :Dialogue and concentration between philosophies of life/religions and the public authorities in Europe. Challenges and limits of new forms of governance – Greece, HILOS - European Congress - Gent 9-10 March 2010. υπό έκδοση

Παρουσιάστηκε με τη βοήθεια διαφανειών το νομικό και διοικητικό πλαίσιο συνεννόησης μεταξύ των θρησκειών της Ελληνικής Πολιτείας. Υπάρχει στη Ελλάδα ένα θεσμοθετημένο φόρουμ επικοινωνίας μεταξύ θρησκειών ή φιλοσοφικών αντιλήψεων και Κράτους; Ποιος είναι τρόπος που το Κράτος ασκεί έλεγχο στις θρησκείες;

 

Άρθρο με θέμα: Η σχέση Αγίας Γραφής και Ιερών Κανόνων ως στοιχείο διαμόρφωσης της Ορθόδοξης κανονικής παράδοσης,Διεθνές Επιστημονικό συνέδριο Εκκλησία: Θεσμός και χάρισμα κατά τον απόστολο Παύλο, Βέροια Ιούνιος 2010. υπό έκδοση

Η μελέτη ασχολείται με τη σχέση δυο διαπλαστικών πηγών του Κανονικού Δικαίου της Ορθόδοξης Εκκλησίας και ειδικότερα της επίδρασης της Αγίας Γραφής στη διαμόρφωση των ιερών κανόνων. Είναι κοινώς αποδεκτό ότι η Αγία Γραφή αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις πηγές του δικαίου της Εκκλησίας. Μαζί με την Ιερή Παράδοση και το εκκλησιαστικό έθιμο αποτέλεσαν τον ακρογωνιαίο λίθο, στον οποίο στηρίχθηκε το οργανωτικό πλαίσιο διοίκησης της αρχέγονης Εκκλησίας. Οι κανόνες μαρτυρούν την εν Χριστώ ζωή σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο. Αποτελούν ερμηνεία του Ευαγγελίου και έκφραση του βιώματος της κοινότητας ή αλλιώς εφαρμογή του περιεχομένου της χριστιανικής πίστης σε συγκεκριμένες καταστάσεις, συνήθως συγκρουσιακές.

 

Εισαγωγή- έκδοση: Teaching about Religion and State Interaction, An analysis on Religion and state studies in Europe, Vanias, Thessaloniki 2010, p. 318.

Πρόκειται για την έκδοση ενός συλλογικό τόμο που έχει ως θέμα τη διδασκαλία των σχέσεων θρησκείας Κράτους σε διάφορες χώρες της Ευρωπαϊκής ένωσης. Ο τόμος αυτός είναι προϊόν του Διεθνούς συνεδρίου που διοργάνωσε το ευρωπαϊκό θεματικό δίκτυο EuReSIS Net στη Θεσσαλονίκη στις 26-28 Ιουνίου 2009.

 

Έκθεσημεθέμα :Religion in Public Education in Greece,European Consortium for Church and State Research, 11 – 14 November 2010

Επικαιροποιημένη παρουσίαση της δομής της θρησκευτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, των αναλυτικών προγραμμάτων, της νομοθεσίας σχετικά με τις δυνατότητα απαλλαγής.

 

 

Άρθρομεθέμα :Η ευρωπαϊκή θρησκευτική εκπαίδευση υπό το πρίσμα της απόφασης Folgero και ων κατευθυντηρίων αρχών του Τολέδο (Διάλεξη στη Θεολογική Σχολή Αθηνών υπό έκδοση)

Η προσέγγιση του θέματος της ευρωπαϊκής θρησκευτικής εκπαίδευσης δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατος. Η σύνδεση της θρησκείας με την πολιτιστική και κοινωνική ετερότητα δίνει τη δυνατότητα μελέτης και ανάλυσης του θέματος από διαφορικές οπτικές γωνίες. Πρόκειται για μια διεπιστημονική διαδικασία, η οποία φαίνεται να οδηγείται στην παραδοχή ότι η γνώση για τις θρησκείες αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα μιας ποιοτικής εκπαίδευσης, η οποία σκοπό έχει μεταξύ άλλων να καλλιεργήσει τη δημοκρατική συνείδηση του πολίτη, να ενισχύσει το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας και σε τελική ανάλυση το σεβασμό στη διαφορετικότητα. Η υπόθεση Folgerø, η οποία έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί το παράδειγμα της Νορβηγίας παρουσιάζει ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά με την ελληνική πραγματικότητα, γεγονός το οποίο μπορεί να συμβάλει στον προβληματισμό γύρω από το μάθημα των Θρησκευτικών στο ελληνικό σχολείο που το τελευταίο καιρό, έστω και καθυστερημένα, έχει ενταθεί στη χώρα μας.

 

Κύλιση στην Αρχή